ZIWANÊ KURDKÎ (DÎYALEKTA KIRMANCKÎ) DE ZEMÎRÎ
Seite: 1/2 (3975 Wörter in diesem Text) (7163 mal gelesen) 
Ziwanê kurdkî (dîyalekta kirmankcî (zazakî)1 de hîrê zemîrê yewhûmarî (yewmarî) û hîrê zemîrê zafhûmarî (zafmarî) yê kesî (sexsî) estê û nê zemîrî sey (zê) nameyan ênê antene (ontene). Labelê kirmankcî de kesê hîrêyîne, yê kurmanckî (kirdaskî) ra cîya yo (wo). Kesê hîrêyînê yê yewhûmarî di hebî yê. Yew nêrî yew zî (jî) makî (makekî) yo.
1- Zemîrê halê xoserî2 yan zî zemîrê grûpa yewîne3
Formê yewhûmarîye
1. ez
2. ti4
3. o5 (n 6)
3. a7 (m 8)
Formê zafhûmarîye
1. ma
2. şima9
3. ê10
2- Zemîrê halê antî11 yan zî zemîrê grûpa dîyîne12
Formê yewhûmarîye
1. mi13
2. to14
3. ey15
3. aye16
Formê zafhûmarîye
1. ma
2. şima
3. înan17
Xebetnayena zemîran
Zemîrê grûpa yewîne (ez, ti, o/a, ma, şima, ê), demê nikayinî de, hem bi karanê (fîîlanê) transîtîfan18 hem zî întransîtîfan19 ênê antene.
1.1- Zemîrê grûpa yewîne bi karanê transîtîfan
Demo nikayin
| kesê yewhûmarî |
kesê zafhûmarî |
| Ez vînena20 (vînayene) |
Ma vîne(nî)me |
| Ti21 wena (werdene) |
şima wenê |
| O nivisneno (nivisnayene) |
Ê nivisnenê |
| A wazena (waştene/wayştene) |
1.2- Zemîrê grûpa yewîne bi karanê întransîtîfan
Demo nikayin22
| kesê yewhûmarî |
kesê zafhûmarî |
| Ez mirena (merdene). |
Ma mire(nî)me. |
| Ti şonî/şona (şîyene). |
şima şonê. |
| O êno/yeno (amayene). |
Ê kunê ra/rakewenê. |
| A kuna ra/rakewena (rakewtene). |
1.3 - Zemîrê grûpa yewîne (ez, ti, o/a, ma, şima, ê), bi karanê întransîtîfan,demanê vîyarteyan de û raweyan (kipan) de ênê antene.
Demo vîyarteyo dîyar23
| Ez merda. |
Ma merdîme. |
| Ti şî./Ti şîya. |
şima şî(yî). |
| O ame. |
Ê amê(yî). |
| A kewte ra./A rakewte. |
Demo vîyarteyo nikayin24
| Ez merdêne. |
Ma merdêne. |
| Ti şîyêne. |
şima şîyêne. |
| O amêne. |
Ê amêne. |
| A kewtêne ra. |
Demo vîyarteyo nedîyar o verîn25
| Ez merd(î)26 bî27. |
Ma merd(î)bî. |
| Ti şîbî. |
şima şîbî. |
| O amêbî. |
Ê amê(yî)bî. |
| A kewt(î)bî ra. |
Demê verîn ê raweya şertî28
| Ez bimerdêne. |
Ma bimerdêne. |
| Ti bişîyêne. |
şima bişîyêne. |
| O bikewtêne ra/rabikewtêne. |
Ê bikewtêne ra/rabikewtêne. |
| A bikewtêne ra/rabikewtêne/birakewtêne/rakewtêne29. |
|
Nimûneyî: Xwezila ti bişîyêne. Kane ke to biwerdêne. Eke o bikewtêne
ra, ez şîyêne. O bimerdêne ke to rehet bikerdêne.
Raweya waştene30
| Ez bikerê. |
Ma bikerîme. |
| Ti bikerê. |
şima bikerê. |
| O bikero. |
Ê bikerê. |
| A bikero. |
|
Demo vîyarteyo nedîyar31
| Ez merdane. |
Ma merdîme. |
| Ti merda. |
şima şîyê. |
| O şîyo. |
Ê şîyê. |
| A kewta ra. |
|
Nimûneyî: Delîl vano ke o şîyo dewe. Vane cîrana ma ere domanan kewta ra. Ez pê hesîya ke dewijê ma şîyê waran.
2- Zemîrê grûpa dîyîne (mi, to, ey/aye, ma, şima, înan), bi karanê transîtîfan demanê verî de ênê antene:
Demo vîyarteyo dîyar
| Mi pirtûk (kitab) dî. |
Ma pirtûk dî. |
| Mi qeleme dîye. |
Ma qeleme dîye. |
| Mi pirtûkî dîyî 32. |
Ma pirtûkî dîyî. |
| To nan (non) werd. |
şima pîyaz werd. |
| To nane (none) werde 33 . |
şima zerfetî werde. |
| To nanî (nonî) werdî. |
şima pîyazî werdî. |
| Ey roman nivisna34. |
Înan pale xebetna. |
| Ey nameye nivisnê. |
Înan holike rijnê. |
| Ey romanî nivisnayî. |
Înan paleyî xebetnayî. |
| Ey roman nuşt. |
|
| Ey nameye nuşte. |
|
| Ey nameyî nuştî. |
|
| Aye çay waşt. |
|
| Aye awe waşte. |
|
| Aye kincî waştî. |
|
Demo vîyarteyo nikayin
| Mi domanî dîyêne. |
Ma domanî dîyêne. |
| To mast (most) werdêne. |
şima mast werdêne. |
| Ey pirtûk nivisnêne. |
Înan pirtûk nivisnêne. |
| Aye awe waştêne. |
|
Demo vîyarteyo nedîyar o verîn
| Mi domanî dîbî. |
Ma domanî dîbî. |
| To mast werd(î)bî. |
şima mast werd(î)bî. |
| Ey pirtûk nivisnay(î)bî. |
Înan pirtûk nivsnay(î)bî. |
| Aye awe waşt(î)bî. |
|
Demê verîn ê raweya şertî
| Mi bidîyêne. |
Ma bidîyêne. |
| To biwerdêne. |
şima biwerdêne. |
| Ey binivisnêne/binuştêne. |
Înan binuştêne. |
| Aye biwaştêne. |
|
Raweya waştene
| Ez bikerê |
Ma biroşîme |
| Ti bikerê |
şima bikerê |
| O biwano |
Ê binivisnê |
| A binivisno |
|
Demo vîyarteyo nedîyar
| Mi mêrik dîyo. |
Ma mêrik dîyo |
| Mi cênike dîya |
Ma cênike dîya |
| Mi domanî dîyê35 |
Ma domanî dîyê. |
| To mast werdo (a/ê). |
şima mast werdo. |
| Ey roman nivisn/nuşto (a/ê). |
Înan roman nivisn/nuşto (a/ê). |
| Aye kar waşto (a/ê). |
|
A- Tawo ke demê nikayinî de zemîrê grûpa yewîne kerdoxî36 bê, zemîrê grûpa dîyîne benê temamker (tümleç) û rolê zemîranê halê xoserî zî vînenê.
Bi karanê transîtîfan
| Ez to vînena. |
Ma şima vînen(îm)e/vînenê. |
| Ti ey ana. |
şima înan anê. |
| O aye beno. |
Ê ma benê. |
| A mi wazena. |
|
B- Demanê vîyarteyan de, zemîrê grûpa dîyîne kerdoxê karanê întransîtîfan ê û zemîrê grûpa yewîne hurêndîya halê xoserî gênê.
| Mi ti dîya. |
Ma şima dî(yî). |
| To o qeherna/qarna |
şima ma qehernayî/qarnayî. |
| Ey a tirte. |
Înan ê tersnayî. |
| Aye ez tersna |
|
C- Zemîrê grûpa dîyîne hûrêndîya zemîranê wayîrîye (milkî) de zî ênê vatene.
| Astorê mi |
Banê ma |
| Maya to |
Karê şima |
| Pirtûkê ey 37 |
Dara înan |
| Çîmîyê aye |
|
D- No hal seba nameyanê nedîyaran zî derbaz beno.
| Astorêde38 mi |
Banêde ma |
| Birayêde to |
Karêde şima |
| Pirtûkêde ey |
Darêde înan |
| Çîyêde aye |
|
|