Kirmanckî (Kirdkî) de suffîksî
(2514 Wörter in diesem Text)
(7721 mal gelesen) 
Kirmanckî (Kirdkî) de suffîksî
Malmîsanij
Mi hûmara yewina Vateyî de zî suffîksanê (tirkî de ”sonek”) kirmanckî (kirdkî, zazakî) ser o nuþtbi. Cêr ra ez tayê suffîksanê bînan ser o vindena.
-ola/-ole: b. –ula/-ule
Kurdkîya baþurî de û kurmanckî (kirdaskî) de zî suffîksê "-ole" esto ke manaya (me`naya) hurdîyîye (diminutif) dano. Mavajî "berxole" (vereko hurdî), kêjole (kêneka hurdî, kênekeke), zirtole.
nimûne: gengola/kengula
-olek (I)/-ûlek: No suffîks manaya hurdîyîye (diminutif) dano. Eslê ey beno ke "ole + k" yan zî "ûle + k" bo. Kurmanckî (kirdaskî) de ”-olek”/”-olik” estê ke manaya hurdîyîye danê. Mavajî "çînçolek” (kengula/gengola).
nimûne: Hemolek/Hemûlek
-olek (II): Eslê nê suffîksî beno ke "ole + k" bo.
nimûne: gijolek
-on: b. –an
-ona: b. -ana
nimûne: vêkona
-one: b. -ane
nimûne: giþtone, kemone
-onek: b. -anek, -nek/-nik
nimûne: tersonek, visonek
-oney: b. -aney
-oneyî: b. -aneyî
-onik: b. -anek, -nek/-nik
nimûne: dergonik, tersonik
-onike: b. -aneke
nimûney: dergonike, tersonike
-onikey: b. –anekey, -onikîye
-onikênî: Eslê xo de ”–onikênî” çend suffîksan ra virazîyaya.
nimûne: tersonikênî
-onikîye: Eslê xo de ”–onikîye” çend suffîksan ra virazîyaya.
nimûne: tersonikîye
-onî: b. -anî
-or (I): vajor/vacor (vajor bîyayîþ, vajor kerdiþ)
-or (II): b. ver (II)
nimûne: gilor
-or (I): b. -êre (II)
nimûne: încilor/încilowr/încilewr
-os:
nimûne: pirnos
-owr: b. -êre (II)
nimûne: încilewr/încilowr/încilor
-ox/-uex
Bi nê suffîksî partîsîpê nikayinî (franskî de ”participe présent”, tirkî de ”durum ortacý” yan zî ”þimdiki zaman sýfat eylemi”) virazîyênê. Nê partîsîpî hîna vêþî karanê transîtîfan (tirkî de ”geçiþli filler”) ra virêzîyênê. Eke kar bi xo bi herfa vengine (tirkî de ”sesli harf”) biqedîyo, suffîksê ”-ox”î ra ver herfa ”y” yan zî ”w” yena. Mavajî rema+y+ ox= remayox, zona+w+ox=zonawox.
nimûne: ardox, arêkerdox, berdox, dayox, erînayox, girewtox/girotox, kerdox, nuþtox, remayox, rotox, sebox, vatox, viraþtox, wendox, werdox, zanayox/zonawox
-oxe/-oxi/-yoxe/-yoxi/-woxe
Bi nê suffîksî formê makîyê partîsîpanê nikayinan virazîyêno. b. –ox.
nimûne: ardoxe/ardoxi, arêkerdoxe/arêkerdoxi, berdoxe/berdoxi, dayoxe/dayoxi, erînayoxe/erînayoxi, girewtoxi/guretoxe/girotoxi, kerdoxe/kerdoxi, nuþtoxe/nuþtoxi, remayoxe/remayoxi, rotoxe/rotoxi, seboxe/seboxi, vatoxe/vatoxi, viraþtoxe/viraþtoxi, wendoxe/wendoxi, werdoxe/werdoxe, zanayoxe/zanayoxi/zonawoxe
-rêz: Eslê nê suffîksî ”-rêj” o û karê (fîîlê) ”rêjeyîþ”/”rêjîyayîþ” (tirkî de “[sývý] sýzdýrmak”, “sýzdýrýlmak”, “süzülmek”) ra yeno.
nimûne: awrêz [awrêj]
-rut: No suffîks karê ”rutene”/”rutiþ”î ra yeno.
nimûne: carut/carit
-sar/zar/-ser: Suffîksê “-sar”î fariskî de zî esto û manaya “mendiþ”î (tirkî de “benzeme”) û wayîrîye dano. Mavajî kirmanckî de “inasar”/”enasar” (sey ney, çîyo ke ney maneno), ”pankisar” [paksar] (wayîrê pakîye; keso ke pak o, keso pakîye ra hes keno), þermezar/þermizar (wayîrê þermî, mehcub); fariskî de ”dîvsar” (sey dêvî/dêwî), ”kûhsar”.
nimûne 1: asar, inasar/enasar
nimûne 2: pankisar [paksar], þermizar/þermezar
-sarên: No suffîks eslê xo de di suffîksan ra virazîyayo: (sar + ên). b. -sar, -ên
nimûne: asarên, inasarên
-ser: No suffîks manaya suffîksê ”-sar”î dano. Mavajî ”dengeser”/”dengiser” (keso ke sey kesê sersemî yo). b. -sar
nimûne: dengeser/dengiser
-siz: No suffîks tirkî ra yeno û manaya ”bê-” dano. Mavajî kelîmeya ”þerefsiz”î (bêþeref). b. -suz
nimûne: arsiz, îmansiz, namussiz/nomisiz, qawisiz, þerefsiz, textesiz, weysiz
-sî: No suffîks manaya “mendiþ”î (tirkî de “benzeme”) dano. Mavajî kirmanckî de “winasî” (sey ney, heway ney). Herunda “-sî” de, kirmanckî de “-asî” zî esto (mavajî “kirdasî”). b. -asî
Nimûne: winasî, hindasî
Fariskî û kurmanckî de zî vera (muqabilê) nê suffîksî de, “-san”, “-sa” û “-asa” estê. Mavajî fariskî de gorgsan (sey vergî, se verg), pîlasa/pîlsa (sey fîlî).
Kurmanckî de: -san/-sa (wisan/wisa, dîsan/dîsa)
Fariskî de: -san, -sa/-asa (gorgsan, pîlasa/pîlsa, þîrasa/þîrsa).
Kelîmeya ”se”/”sey” (tirkî de ”gibi”) a kirmanckî zî beno ke eynî kok ra bo. Mintiqaya Pîranî de ”seno se” (tirkî de ”gibi”) zî vajîyêno. Labelê herunda ”se”/”sey”/”sê” de tayê mintiqayan de ”ze”/”zey”/”zê”, ”heze”/”hezey”/”hezê” zî vajîyêno.
-sîy: b. -sû
nimûne: varsîy
-stan: b. -îstan
nimûne: bostan/bûstan
-ston: b. -îstan
nimûne: bueston
-stûn: b. -îstan
nimûne: buestûn
-suz: No suffîks tirkî ra yeno û manaya ”bê” dano. Mavajî kelîmeya ”qaqusuz”î (merdimo sert, sersem) eslê xo de ”kaygusuz” (kaygýsýz)a tirkî ra yena. b. -siz
nimûne: qaqusuz/qawisiz
-sû/-sîy:
nimûne: varsû/varsîy
-þû: No ”-þû” karê ”þutene”/”sutene” (þutiþ, þitiþ) ra yeno. Mavajî ”merduþû” manaya cayê þutiþê merdeyan dano.
nimûne: merduþû
-tale: Kirmanckî de ”-tale” rengê merdimî yan zî rengê kincanê (cilanê) merdimî îfade keno. Beno ke ”-tale”yê kurmanckî yo ke manaya ”tarî” dano û no ”-tale” yew (eynî) bî. Çunkî ”reþtale”yê (1) kurmanckî û ”sîyatale”yê kirmanckî hetê manaya ra yewbînan ra nezdî yê. b. let (II)
nimûne: sîyatale/þuyalet
-taq: No ”-taq” kurdkî de manaya ”tek”/”ferd”, yanî ”yew”î de yo. Mavajî kurmanckî de kelîmeya ”kumtaq”î (keso ke kelawe tena xo ser nano) esta. Kirmanckî de zî ”pirêntaq” keso ke tena ”pirên” xo ra dano yo.
nimûne: pirêntaq
-tar (I):
nimûne: beyntar, beyntarî
-tar (II): b. dar
nimûne: goþtar, goþtarî
-te: b. -tî
nimûne: çerçîte/çerçîtî
-ter: b. tir (II)
nimûne: bînterro
-tere: : No ”-tere” (-tire) manaya ”bîne” de yo û formê makî yo. Kirmanckî de ”þewtere”/”sewtere” (þew+ter+e) þewa bîrroyî (disibayî) ya. b. -tir (II).
nimûne: þewtere/sewtere
-tir (I): No suffîks pêveronayîþ (muqayese) de dereceya sifetî berz yan zî vêþî keno û manaya ”hîna” (tirkî de ”daha”) dano ey. Mavajî ”zaftir” (zaf+tir), hîna zaf o. Kurmanckî û kurdkîya baþûrî de zî no suffîks esto. Herunda ney de pehlevkî û fariskî de suffîksê ”-ter”î esto. Tayê þiweyanê kirmanckî de ”t”yê nê suffîksî kewto û bîyo ”-êr”. Mavajî ”zaftir” bîyo ”zafêr”, ”weþtir” bîyo ”weþêr” (b. -êr). Ehmedê Xasî mewlidê xo de formê ”-tir”î nuþto.
Nimûne: baþtir, efdeltir, zaftir.
Ehmedê Xasî wina nuseno:
Ger bipersê ”wendiþê roc û þewe”
Wendiþê þew baþtir o hergû hewe
(...)
Da cewabêkew letîf ay yew Rebî:
”Baþtir a yê rê bi pansey may û pî.”
(...)
Eyro paþtey min bi xu efdeltir a
Masîwa ra, baþ bizanê ey wera!
(...)
Rehmetey to zaftir a zey qehrê to,
Ma îman ardo bi no vatiþ bi to.
-tir (II)/-ter/-tur: Kurmancîya bakurî û baþûrî de ”-tir” manaya ”bîn”î de yo. Mavajî kurmanckî de ”dîtir” (o bîn), kurdkîya baþûrî de ”ewîtir” (o bîn) esto. Kirmanckî de ”bîntirro” (bîn+tir+roj) ewro ra pey rojê hîrêyin o û tayê mintiqayan de ey ra ”hîrêsibay zî vajîyêno.
Kelîmeya bîn a ke tede suffîksê ”-tir”î esto labêlê vurîyayo (bedilîyayo) kelîmeya ”abtîþo” ya. ”Abtîþo” manaya ”þewa pereyî” dana (tirkî de ”daha önceki gece”). Eslê xo ”abîntirþew” (a+bîn+tir+þew) a, dima bîya ”abtîþo”.
nimûne: bîntirro/bînterro/bînturro/bînetoro, abtîþo
-tirî: b. turî
-tî/-te/-atî: Bi nê suffîksî nameyê mucerredî (abstrait) virazîyênê.
nimûne: cênîtî, çerçîtî/çerçîte, ebedîtî, merdimatî, pakîtî, pîsîtî, teyrêtî
-tor: b. tir (II)
nimûne: bînetoro
-tur: b. tir (II)
nimûne: bînturro
-turîye: b. turî
-turî/-tirî/-turîye/-turû: Eslê nê suffîksî karê "durîn/"dirûn"ê (tirkî de ”ekin biçmek”) kurmanckî de esto. Mavajî kelîmeya ”vaþturû”/”vaþtirî” yan zî ”vaþturîye”/”vasturîye” eslê xo de ”vaþ”/”vas” û ”durî”/”dirû” ra virazîyaya, yanî aya ke vaþ çînena.
nimûne: vaþturû/vaþtirî/vaþturîye/vasturîye/vaþturî
-turû: b. turî
-u/-i:
nimûne: neru/neri
-uex: b. -ox
-ula/-ule: b. -ola/-ole
nimûne: kengula/gengola/kergula, marula
-ur: b. -wer (I)
nimûne: destur
-urr
nimûne: pencurr (kurmanckî de ”pencerû”)
-urrik
nimûne: bîncurrik
-û: b. -an
-ûle: b. ole
-ûlek: b. olek (I)
nimûne: Hemûlek/Hemolek
-ûn: b. -an
-ûna: b. -ana
-ûne: b. -ane
nimûne: engiþtûne, kemûne
-ûney: b. -aney
-ûneyî: b. -aneyî
-ûnî: b. -anî
-van: b. -ban
nimûne: arvançî/avrancî/arvonçî/arbançî, avsancî [aþvancî], sevkan/sebkan [sekvan, sekban], seydvan
-ver (I): b. -ber (I)
nimûne: rayver
-ver (II): gilover/gulover/gilor/gulyer
-vet: No suffîks karê ”vetene”/”vetiþ”î ra yeno. Mavajî ”namvet” (name+vet), o kes o ke derheqê merdimî de qisey keno û -xirabey ser o- nameyê merdimî vejeno.
nimûne: namvet
-vete/-veti: Formê makî yê suffîksê ”-vet”î yo. b. -vet
nimûne: namvete/namveti
-von: b. -van
nimûne: arvonçî/arvançî/avrancî, seydvon
-wan/-wane/-won: b. -ban
nimûne: arwançî/arbançî/ardwûn, gawan/gawon/gawûn, karwan/karwon/karwûn/karban, raywan/rayan/raywon/raywûn, seydewan/saydwan/seydwûn, þiwane/þuwane
-wana: Tayê mintiqayan de formê makî yê suffîksê ”-wan”/”-wane”yî se ”-wana” esto. Mavajî ”þiwane”/”þane” nêrî yo, ”þiwana”/”þana” makî ya.
nimûne: þiwana
-wane (I)/-wani: Bi nê sufîksî tayê kelîmeyê makî virazîyênê.
nimûne: bêrîwane/bêrîwani, gawane/gawoni, raywane/rayane/raywoni
-wane (II): b. -wan
nimûne: þiwane/þuwane
-wani: b. –wane (I)
-war (I): b. -wer (I)
nimûne: bextewar
-war (II): No suffîks manaya mensûbîyetî (nîsbetî) dano. Vera (muqabilê) nê suffîksî de, fariskî de ”-var” esto. Mavajî kelîmeya ”þalwarî”/”salwarî” ya kirmanckî eslê xo de di qismî ya: ”þel+war”. Nînan ra ”þel” fariskî de manaya rehn/hête/qorr (tirkî de ”uyluk”) dana, ”þelwar” zî çîyo ke eleqeyê xo bi rehn/hête ra esto yan zî mensûbê rehn/hête yo (2). ”Þalwarî” formê zafhûmarî yo û na kelîme bi formê zafhûmarî yena vatene.
nimûne: þalwarî/þilwarî/þalbarî/salwarî
-wer (I): No suffîks karê werdene ra yeno. Mavajî ”gonîwer”, o yo ke gonî weno.
nimûne: germewer, gonîwer/gûnîwer/gonewer, herriwer, lûwer/luywer, mêrdimwer/mordemwer, þerabwer, þitwer, tuywer.
Ehmedê Xasî wina nuseno:
”Ay zî yew lacêke qic bî zumrete
Hur dî pîya bî þitwerê ay hurmete.”
-wer (II)/-wir: No suffîks suffîksê tewsîfkerdene yo. Vera nê suffîksî de, pehlevkî û fariskî de ”-ver” esto. Mavajî kelîmeya “ganawir” yan zî ”cenawer”/”cinawir”î ya kirmanckî, eslê xo de ”gan”/”can” û ”-wer”/”-wir”î ra virazîyaya û yena manaya heywanê ganî yan zî gandarî. Pehlevkî de ”gyanver/canever”, kurmanckî de ”canewer/cenawir/cinawir”, ”fariskî de ”canver” eynî mana de yê.
nimûne: ganawir/cenawer/cinawir/cinawur
-wer (I)/-war: b. ber (I)
No suffîksê ”-wer”î menaya wayîrbîyayene (wahîrbîyayîþî) yan zî tewsîfbîyayene dano û eslê ey “ber” (berdene/berdiþ) ra yeno. Herunda “-wer”î de tayê þîweyanê kirmanckî de “-ber” zî esto. Mavajî herunda “asnawer”/”esnawer”î de þîweya Dêrsimî de ”azneber” yan zî ”aznaber” vajîyêno. ”Asnawer” (a+sna+wer) yan zî “azneber” (a+zne+ber) o kes o ke wayîrê zanayîþê asnaw (azne) o yan zî bi bi asnaw (azne) yeno tewsîfkerdene.
Kurmanckî de zî no suffîks ”-ber” o û ”azneber” yan zî ”asnawer”ê kirmanckî ra kurmanckî de ”ajneber” vajîyêno.
Vera nê suffîksî de, pehlevkî de “-wer”/“-war”, fariskî de “-ver” esto. Mavajî fariskî de kelîmeyê sey “bextever” (wayîrê bextî), “namver” (wayîrê nameyî, namedar), “behrever”, “kînever” û “tacver”î estê. Fariskî de no suffiks ge-ge þeklê “-ûr”î zî gêno; mavajî “rencûr”,”mozdûr”, “destûr” (3).
nimûneyê kirmanckî: asnawer/esnawer/azneber, bextewar
-werd: No suffîks karê ”werdene”/”werdiþ”î ra yeno û bi ey kelîmeyê nêrî virazîyênê.
nimûne: serewerd
-werde/werdi: No suffîks karê ”werdene”/”werdiþ”î ra yeno û bi ey kelîmeyê makî virazîyênê.
nimûne: serewerde/serewerdi
-were/weri: b. wer
-wir: b. wer (II)
nimûne: ganawir/cinawir
-wî:
nimûne: rêwî
-wo: b. -wan
nimûne: karwo
-won: b. -wan
nimûne: gawon, raywon
-wûn: b. -wan
nimûne: ardwûn, baxçewûn, gawûn, karwûn, raywûn, seydwûn
-wûne: b. –wane (I)
nimûne: bêrîwane
-wûni: b. –wane (I)
nimûne: bêrîwani
-xane: No suffîks manaya nameyê cayî (mekanî) dano kelîme. Eslê ey "xane"yê fariskî (kurmanckî de ”xanî”) -ke manaya "keye" (çê)yî dano- ra yeno.
nimûne: awdestxane/avdestxane/abdestxane, berxane, cebilxane/cebxane, çayxane, dersxane, hepisxane/hefsxane, kerxane, meyxane, postexane, qehwexane/qawexane, xestexane
-xwaz: No suffîks karê ”xwestin” ê kurmanckî ra yeno û manaya ”waþtox”î dano. Mavajî ”xêrxwaz” (xêr+xwaz), o kes o ke xêr (xeyr) û rindîye wazeno yan zî keno.
nimûne: xêrxwaz
-xwaze: No suffîks karê ”xwestin” ê kurmanckî ra yeno û manaya ”waþtoxe” dano.
nimûne: xêrxwaze
-y: Kirmanckî de kelîmeyî bi suffiksê ”-î” yan zî ”-an”/”-on”/”-ûn”î zafhûmar (tirkî de ”çoðul”) benê. Eke yewhûmarê (tirkî de “tekil”) kelîme bi herfa vengine biqedîyo, herfa “y” dekewena mabênê (beyntarê) kelîme û suffîksê “-î”. Labelê na rewþe de zaf rey suffîksê “-î” bi xo wîndî beno (keweno), “y” manena. Na “y” eslê xo de herfa pêrabestiþî (tirkî de “kaynaþtýrma harfi”) ya. Mavajî “mase + y + î”= maseyî à masey
nimûne: gay, masey, tuy, zuray
-ya: b. -a (I)
-yar/-yer
Tayê îranologan gore, eslê suffîksê ”-yar”î Avesta de ”date” bîyo, yanî ”daye”. Mavajî herunda ”bextîyar”î de Avesta de ”bexto-date” esto ke manaya xo ”bextdaye” yo (keso ke bext ey rê ameyo dayîþ, yanî keso ke bextê/talihê ey esto). ”Hêþyar”/”hesar” (hêþ + yar) zî Avesta de ”uþî-date” yo û manaya xo ”hêþdaye” yo (yanî keso ke hêþê ey esto) (4).
nimûne: bextîyar, cityer, hêþyar/hîþyar/hesar
yayîþ/-yayiþ: b. -îyayîþ
-ye (I)/y: Kirmanckî de ”-e”/”-i” suffîksê makîyê nameyan û sifetan o. Eke formê nêrîyê kelîme bi xo bi herfa vengine biqedîyo, na ”-e”/”-i” ra ver herfa ”y” yena. Tayê mintiqayan de, na rewþe de ”-e” (yan zî ”-i”) kewena, ”y” manena. Na “y” eslê xo de herfa pêrabestiþî ya. Mavajî ”risîya”/”rîþîya + y + e”= risîyaye/rîþîyaye à risîyay
nimûne: risîyaye, verradaye, weçînaye/zanaye
-ye (II): b. -e (II)
nimûne: kiþîye/risîyay, zuraye/zuray
-yek: b. -ek (I)
nimûne: xêlîyek
-yen (I): b. –ên (I)
nimûne: daryen, sîmyen
-yen (II): b. –ên (I)
nimûne: binyen, mîyûnyen, viryen
-yen (I): b. –ên (IV)
nimûne: paryen, þûnyen, vizîryen
-yeni: b. -ene/-yene
-yer (I)/-êr: b. -yar
nimûne: cityer/citêr
-yer (II): b. -êre (II)
nimûne: guazyer/gozêre
-yer (I): b. -ver (II)
nimûne: gulyer
-yer (IV): b. -êr (I)
nimûne: dergyer
-yey: b. -ey
nimûne: birayey, gedeyey
-yê: b. -ê (I)
nimûne: gayê, koyê
yêne: b. -ene
nimûne: amayêne, bîyayêne, dayêne, zanayêne
-yin: b. –in (II)
nimûne: dîyin, hîrêyin
-yine/-yini: b. -ine
nimûne: dîyine, hîrêyine
-yini: b. -ine
-yî: b. -î (II)
nimûne: paleyî, þayî
-yîn: b. gûn
Suffîksê ”-yîn”î, ”-gûn”/”gon” ra yeno. Seke mi qismê suffîksê ”-gûn”/-”gon”î de zî nuþt, manaya "gûn" yan zî "gon"î "reng" o. Fikrê mi gore, kelîmeya "seyîn"î eslê xo de "se" + "gon" yan zî "se + gûn" (yanî ”bi çi reng?”, ”çitur?”) ra yena. Xora ziwanê pehlevkî de na kelîme ”çêgon”/”çigon” (çê+geune/gon) a (5), fariskî de bîya ”çêgûne” û ”çon”/”çun”/”çu”. No ”çon”/”çun”/”çu”yê fariskî, di manayan dano: 1-çitur?, 2-se (sey, zey), seno.
Herunda ”seyîn”ê kirmanckî de, hewramkî de ”çenî”, kurmanckî de "çawan", sorankî de ”çon” esto. Seke cêr ra zî aseno kirmanckî de formê bînê ”seyîn”î zî vajîyênê.
nimûne: seyîn/senîn/senên/senî/senîye/senê/sinî/se
-yîþ: b. -iþ
nimûne: amayîþ, zanayîþ
-za: ”Za” karê ”zayene”/”zayîþ”, ra yeno. Kirmanckî de “-za” manaya gedeyî (domanî, qeçekî) yan zî lajî dano. Mavajî “biraza” (lajê birayî), ”datîza”/”dayza”/”deza”/”dereza” (lajê datî/dedî/apî). Kurmanckî de vere ney de “za”/”zî” esto.
nimûne: biraza/birarza, datîza/dayza/deza/dereza, 'emiza, kopekza, kutikza, mîrza, wareza/wariza/warza, xalîza/xalza, yaykiza/yeykiza
-zan: No suffîks karê ”zanayene”/”zanayîþ”î ra yeno.
nimûne: nezan
-zar: No suffîks se "-sar" zî vajîyêno û manaya "wayîr"î dano. "Þermizar"/"þermezar"ê kirmanckî ra fariskî de "þermsar" vajîyêno û manaya ey "wayîrê þermî" yo. b. -sar
nimûne: þermizar/þermezar
-zat: b. -zed
-ze: No suffîks manaya nameyê cayî (mekanî) dano. Mavajî "merguze" cayo çereyin/çayîrin o, yanî cayê merge yo. Fariskî de, vera nê suffîksî de suffîksê "-zar"î esto.
nimûne: merguze
-zed: No suffîks karê ”zeden”ê (piro dayene) farsikî ra yeno. Mavajî ”namzed” eslê xo de fariskî de ”namzede” (nam+zed+e) ra yeno. Dima herfa xoya peyêne (e) kewta, bîyo ”namzed”.
nimûne: namzed/namzet/namzat
-zet (I): b. -cet
-zet (II): b. -zed
-zete: b. -ceti
-zê: b. -zîm, -zên
Kirmanckî de ”awzê” manaya erdê ke aw cira (tira) yena, yan zî aw tede esta dano. Vera na kelîme de, kurmanckî de ”avzê” esta.
nimûne: awzê
-zên: b. -zîm, -zê
No suffîks beno ke kelîmeya ”zemîn” (fariskî) ra bêro (aw+zemîn=awzên, av+zemîn=avzên). Kelîmeya ”zime”ya kirmanckî (tirkî de ”tarla”, ”orman”) û ”zemîn”a fariskî eynî kok ra yê. b. -zîm
Îhtîmalo bîn o yo ke suffîksê ”-zên”î karê ”zayene”/”zayîþ”î ra bêro. b. -zê
Kirmanckî de ”awzên”/”avzên” manaya erdê ke aw cira (tira) yena, yan zî aw tede esta dano.
nimûne: awzên/avzên
-zîm:
No suffîks eslê xo de kelîmeya avestakî ”zem” ra yeno. Ewro herunda na kelîme de kirmanckî de ”zime” (tirkî de ”tarla”, ”orman”) esto. ”Zime”yê kirmanckî, ”zemîk”ê pehlevkî, ”zemîn”/”zemî”yê fariskî û ”zevî”yê kurmanckî eynî kok ra yenê.
Eslê na kelîme sanskrîtkî de ”cmá” (rîyê erdî), avestakî de ”zem” o.
Kirmanckî de ”awzîm” (av+zîm) manaya erdê ke aw tede esta dano.
nimûne: awzîm, avzîmek (6)
---
(1)Îzolî, D., Ferheng Kurdi-Tirki/Tirki-Kurdi, Deng Yayýnlarý Ýstanbul, r. 356
(2)Borhanê Qatê’, Muhemmed Huseyn êbnê Xelefê Tebrîzî mutexelles be Borhanê Qatê’, Borhanê Qate’, be êhtimamê Dr. Muhemmed Mu’în, Þ-L, r. 1289
(3)Çc, A-S, r. 239; M-Y 2262
(4)Çc, A-S, r. 239, M-Y, r. 2396
(5)Nyberg, Henrik Samuel, A Manual of Pahlavi, part II glossary, Wiesbaden, 1974, r. 54
(6)Nuþtiþê nê nuþteyî de mi hîna zaf nê kitaban ra îstîfade kerd:
-Alî Seydo Alî Gewranî, Ferhenga Kurdî Nûjen (Kurdî-’Erebî), ‘Emman, 1985
-D. Îzolî, Ferheng Kurdi-Tirki/Tirki-Kurdi, Deng Yayýnlarý Ýstanbul, r. 356
-Emir Djeladet Bedir Khan & Roger Lescot, Grammaire Kurde (dialecte kurmandji), Paris, 1970
-Gilbert Lazard, Dictionnaire Persan-Français, Êntêþaratê Þêrketê Kêtab Berayê Heme, 1370
-Henrik Samuel Nyberg, A Manual of Pahlavi, part II glossary, Wiesbaden, 1974
-Malmîsanij, Zazaca-Türkçe Sözlük, Stockholm, Jîna Nû Yayýnlarý, 1987
-Muhemmed Huseyn êbnê Xelefê Tebrîzî mutexelles be Borhanê Qatê’, Borhanê Qate’, be êhtimamê Dr. Muhemmed Mu’în, c. 1-4, Tehran, 1983-Mûnzûr Çem, Kürtçe (Zazaca)-Türkçe Sözlük, Stockholm, [1994] |
