(1003 Çekuye)
(3666 rey ame wendîn)   

1-DEMO NIKAYIN (þÝMDÝKÝ ZAMAN)

Fekî Çewlîgî (Bîngolî) de di formê demî nikayinî (þimdiki zaman) estê. Nînan (inîn) ra yew demo nikayin o, ê dîyine hem se (ze) demo nikayin hem zî se demo hîra (geniþ zaman) gureyêno (þixulîyêno).

1) Karo transîtîf (geçiþli fiil)

Nimûne: wendiþ/wendene (okumak)

ez ha winenû (1) / ez ha winena (ben okuyorum)

ti hê winênî (sen okuyorsun)

wi ho winenû (o okuyor)

ya ha winena (o okuyor)

ma hê winênî (biz okuyoruz)

þima hê winênî (siz okuyorsunuz)

yi hê winênî (onlar okuyorlar)

Ez ha kitab (kitav) winenû.(Ben kitap okuyorum.)

Ez ha sanikê Dyêb Sur winena. (Ben Kirmizi Dev masalini okuyorum.)

Ya ha Mewlidî Ehmedê Xasî winena. (O Ehmedê Xasî’nin Mevlid’ini okuyor.)

Ya ha meqaleyê Mûnzûr Çemî winena. (O Munzur Çem’in makalesini okuyor.)

Nimûne: amêyîþ (2) / ameyene (gelmek)

ez ha yena (ben geliyorum)

ti hê yênî (sen geliyorsun)

wi ho yenû (o geliyor)

ya ha yena (o geliyor)

ma hê yênî (biz geliyoruz)

þima hê yênî (siz geliyorsunuz)

yi hê yênî (onlar geliyorlar)

Ez ha dew ra yena. (Ben köyden geliyorum.)

Ti hê ça ra yênî? (Sen nereden geliyorsun?)

Halo negatîf (olumsuz hal)

1) Karo transîtîf (geçiþli fiil)

ez ha niwinenû/niwinena (ben okumuyorum)

ti hê niwinênî (sen okumuyorsun)

wi ho niwinenû (o okumuyor)

ya ha niwinena (o okumuyor)

ma hê niwinênî (biz okumuyoruz)

þima hê niwinênî (siz okumuyorsunuz)

yi hê niwinênî (onlar okumuyorlar)

ez ha nîna (ben gelmiyorum)

ti hê nînî (sen gelmiyorsun)

wi ho nînû (o gelmiyor)

ya ha nîna (o gelmiyor)

ma hê nînî (biz gelmiyoruz)

þima hê nînî (siz gelmiyorsunuz)

yi hê nînî (onlar gelmiyorlar)

Seke mi verê zî nuþt, no formê cêrênê demê nikayinî se demo hîra (geniþ zaman) zî gureyêno (þixulîyêno).

1) Karo transîtîf (geçiþli fiil)

ez winenû/ez winena (ben okuyorum, ben okurum)

ti winênî (sen okuyorsun, sen okursun)

wi winenû (o okuyor, o okur)

ya winena (o okuyor, o okur)

ma winênî (biz okuyoruz, biz okuruz)

þima winênî (siz okuyorsunuz, siz okursunuz)

yi winênî (onlar okuyorlar, onlar okurlar)

Ez her þan de (þûn di) lacî xwi ri kitabî Rindoyî winenû. (Ben her akþam oðluma Rindo’nun kitabini okurum.)

Ez her þan de lacî xwi ri sanikê þah Îsmaîlî winena. (Ben her akþam oðluma þah Ýsmail masalini okurum.)

Alan her roj (ruej) kitabî Soroyî winenû. (Alan her gün Soro’nun kitabini okur.)

Alan her roj sanikê Wayê Hot Birayûn winenû. (Alan her gün Yedi Erkek Kardeþin Bacisi masalini okur.)

2) Karo întransîtîf (geçiþsiz fiil)

ez yena (ben geliyorum, ben gelirim)

ti yênî (sen geliyorsun, sen gelirsin)

wi yenû (o geliyor, o gelir)

ya yena (o geliyor, o gelir)

ma yênî (biz geliyoruz, biz geliriz)

þima yênî (siz geliyorsunuz, siz gelirsiniz)

yi yênî (onlar geliyorlar, onlar gelirler)

Cumleyê nimûneyî:

Yi her roj yênî kê ma. (Onlar her gün evimize gelirler.)

Wi her roj pê mînubus yenû Çewlîg. (O her gün minibüs ile Bingöl’e gelir.)

Halo negatîf (olumsuz hal)

1) Karo transîtîf (geçiþli fiil)

ez niwinenû/niwinena (ben okumuyorum, ben okumam)

ti niwinênî (sen okumuyorsun, sen okumazsin)

wi niwinenû (o okumuyor, o okumaz)

ya niwûnena (o okumuyor, o okumaz)

ma niwinênî (biz okumuyoruz, biz okumayiz)

þima niwinênî (siz okumuyorsunuz, siz okumazsiniz)

yi niwinênî (onlar okumuyorlar, onlar okumazlar)

2) Karo întransîtîf (geçiþsiz fiil)

ez nîna (ben gelmiyorum, ben gelmem)

ti nînî (sen gelmiyorsun, sen gelmezsin)

wi nînû (o gelmiyor, o gelmez)

ya nîna (o gelmiyor, o gelmez)

ma nînî (biz gelmiyoruz, biz gelmeyiz)

þima nînî (siz gelmiyorsunuz, siz gelmezsiniz)

yi nînî (onlar gelmiyorlar, onlar gelmezler)

3-DEMO AMEYOX (GELECEK ZAMAN)

Fekê Çewlîgî de antiþê formê demê ameyoxî zî sey (zê) formê dîyine yê demê nikayinî yo. Yanî antiþê formê demê ameyoxî, formê dîyinê demê nikayinî û demo hîrayî eynî yo. La pratîk de zaf rey demo ameyox û zerfê demî (zaman zarflari) pîya gureyênî (þixulîyênî). Nimûne:

Ez inî kitabî winena. (Bu kitabi okuyorum/okurum.)

Ez siba inî kitabî winena. (Yarin bu kitabi okuyacaðim.)

Ez þina Çewlîg. (Bingöl’e gidiyorum/giderim.)

Ez siba þina Çewlîg. (Yarin Bingöl’e gideceðim.)

1) Karo transîtîf (geçiþli fiil)

ez winenû/ez winena (ben okuyacaðim)

ti winênî (sen okuyacaksin)

wi winenû (o okuyacak)

ya winena (o okuyacak)

ma winênî (biz okuyacaðiz)

þima winênî (siz okuyacaksiniz)

yi winênî (onlar okuyacaklar)

Ez inî kitabî siba winenû. (Ben bu kitabi yarin okuyacaðim.)

Ez ina meqale siba winena. (Ben bu makaleyi yarin okuyacaðim.)

Ya ina hîkaye siba winena (O bu öyküyü yarin okuyacak.)

2) Karo întransîtîf (geçiþsiz fiil)

ez yena (ben geleceðim)

ti yênî (sen geleceksin)

wi yenû (o gelecek)

ya yena (o gelecek)

ma yênî (biz geleceðiz)

þima yênî (siz geleceksiniz)

yi yênî (onlar gelecekler)

Ti siba yênî îta? (Sen yarin buraya gelecek misin?)

Ez siba yena. (Ben yarin geleceðim.)

Halo negatîf (olumsuz hal)

1) Karo transîtîf (geçiþli fiil)

ez niwinenû/niwinena (ben okumayacaðim)

ti niwinênî (sen okumayacaksin)

wi niwinenû (o okumayacak)

ya niwûnena (o okumayacak)

ma niwinênî (biz okumayacaðiz)

þima niwinênî (siz okumayacaksiniz)

yi niwinênî (onlar okumayacaklar)

2) Karo întransîtîf (geçiþsiz fiil)

ez nîna (ben gelmeyeceðim)

ti nînî (sen gelmeyeceksin)

wi nînû (o gelmeyecek)

ya nîna (o gelmeyecek)

ma nînî (biz gelmeyeceðiz)

þima nînî (siz gelmeyeceksiniz)

yi nînî (onlar gelmeyecekler)